Na stronie używamy cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich wykorzystywanie. Szczegóły znajdziesz w Polityce Prywatności.
ZAMKNIJ X

Przestrogi dla Polski - streszczenie

na społeczeństwo.

Oddzielne uwagi przeznaczone są dla arystokracji. Staszic jest przekonany o tym, że zepsucie obyczajów (i polityki) rodzi się w środowisku możnowładców. „Despotyzm jest to stek wszystkich przywilejów, które duchowieństwo i szlachta dzierżyli.” Autor „Przestróg” oskarża panów wprost, nazywając ich „niszczycielami prawa”, szukającymi przy każdej okazji możliwości łatwego zysku. Padają mocne zarzuty wśród których trzeba wymienić: przekupstwo drobnej szlachty, sprzedawanie korony, wprowadzenie do kraju obcych wojsk, zaprzedanie się władzom moskiewskim, kosmopolityzm.

Według Staszica, możnowładcy mają na sumieniu zdradę milionów polskich obywateli. Autor wypomina panom zupełną ignorancję wobec faktów zaistniałych przed 1768 rokiem (notoryczne porwania posłów – patriotów, obrady pod nadzorem obcych wojsk). Ukazuje dwie kontrastowe postawy: zdrajcy Ponińskiego i Rejtana, który jako jedyny nazwał zachowanie arystokratów zdradą. Autor ubolewa nad upadkiem polskiej państwowości i moralności szlachty, która utraciła swój prawdziwy charakter. Jako pozytywny przykład podaje zachowanie Jana Zamoyskiego, szukającego nie zysku,  ale swojej użyteczności.

Kolejne uwagi Staszica dotyczą sytuacji polskiego rolnika. Autor podkreśla wartość pracy rolników, którzy – według niego – zmieniają oblicze ziemi z dzikiej w cywilizowaną. Kraj obfity w uprawy i hodowle jest krajem samowystarczalnym, czyli wolnym. Nie można odmawiać szacunku i praw temu, który żywi całe społeczeństwo. W interesie państwa leży zapewnienie godnego bytu najciężej pracującej klasie społecznej. Z rolnictwem wiąże się problem własności. Staszic jest gorącym zwolennikiem oddania rolnikom ich ziemi. Trafnie zauważa, że właściciel ziemski będzie dbał i cenił swoje dziedzictwo, pracując wydajniej i z większym przekonaniem.